Recenzja ze spektaklu „ENEMY” / Monika Zasada

14/04/18 / Krytyka

Monika Zasada / „Enemy”. Poszukując siebie w chaosie

„Enemy” to produkcja Fundacji Artystycznej PERFORM. Performance zaprezentowano już kilkukrotnie. W Centrum Sztuki Tańca w Warszawie mieliśmy okazję zobaczyć go w poniedziałek 26 marca 2018. Za koncepcję i reżyserię spektaklu odpowiedzialna jest Paulina Święcańska. Duet, w skład którego oprócz niej weszła Hanna Jurczak, ukazał na scenie  taniec zależności między dwiema pozornie wrogimi częściami psychiki tej samej osoby. Jak wyglądał?

Cisza. Ciemność. W rogu rozświetlony jedynie prostokąt ramy drzwi. W nim kobieca postać nakryta płaszczem. Przeglądam się w niej jak w lustrze. Światła gasną i powoli powracają. Ta sama kobieta stoi pośrodku sceny plecami do widowni. Ktoś jeszcze kryje się za kremowym połyskującym odzieniem. Dwie osoby korzystają z rękawa tego samego płaszcza, kłębiąc się w nim i walcząc o przestrzeń dla siebie. Ciało, które jest jego głównym użytkownikiem, zaczyna drgać. Drugie powoli obniża się z pionu ku podłodze i układa się na niej. Dochodzi do fizycznej separacji, lecz więź nie znika. Z wolna zaczyna rozbrzmiewać niepokojąca muzyka. Leżąca kobieta rozbudza się w powolnych ruchach, subtelnie dynamizując kolejne działania. Z dystansu przygląda się jej współtowarzyszka. Ożywiona istota próbuje znaleźć odpowiedni sposób poruszania się po podłodze, tak jak robi to dopiero co narodzone dzikie zwierzę. Wyciąga ręce ku obserwatorce. Jeszcze chwilę poczeka na kontakt, aby potem zostać opiekuńczo okrytą zdjętym przed chwilą płaszczem. To, co jawiło się jako gest troski, zmienia się jednak szybko w agresywny nacisk. Kobiety przemieszczają się po podłodze. Rozebrana do cielistej bielizny brunetka używa rąk do sterowania ubraną blondynką, która w wyniku narzuconego naśladownictwa traci płaszcz. Przed widzami ukazują się dwa długie, szczupłe, niemal siostrzane ciała w jasnej korygującej bieliźnie. Na pierwszy rzut oka widać więcej podobieństw nic różnic. Znowu cisza. Uświadamiam sobie, że to dopiero początek, lecz aż do końca artystki okryte delikatnym ciepłym światłem poprzez kaligrafię pięknych ciał oddawały kontrastowe stany emocjonalne, pozyskując uwagę widza, budując nieprzerwanie napięcie i wykorzystując do ruchu całą przestrzeń. W międzyczasie ponownie rozbrzmiała na chwilę filmowa muzyka, uwypuklając chaos niepojętych zmian. Scenę ostateczną, scenę odpuszczenia i rozbicia napięcia, ubarwił zaś dźwięczny pierwotny śpiew bez słów. Postać, która się narodziła, odeszła.

Wiele pytań pojawiło się w mej głowie i żadnej konkretnej odpowiedzi. Performance Pauliny Święcańskiej i Hanny Jurczak śmiało można nazwać wyzwalaczem pytań o pogmatwanie ludzkiej egzystencji, o poznawanie jej, o relacje ze skrajnościami naszej natury.  Pojawiło się też inne złożone pytanie: Kto jest czyim wrogiem i która strona jednej natury posiada większe prawo do egzystencji? W udzieleniu odpowiedzi może pomóc twórczość José Saramago, a dokładniej książka Podwojenie. Jej tematem przewodnim jest jaźń człowieka o „zdwojonej” egzystencji, mężczyzny pogrążonego w obsesji, poszukującego w chaosie doświadczeń informacji o swoim bycie, pożądającego, ale też potrafiącego kochać. Więcej w jego życiu przebłysków, tropów niż jasnych odpowiedzi. Wszystkie okrywa płaszcz tajemnicy. Podobnie jest w spektaklu „Enemy”. Płaszcz zresztą to odwieczny symbol ochrony, opieki i godności. Jednocześnie zasłania, ukrywa sekrety naszej powłoki, której nie chcemy pokazać światu.

Końcowa scena też przywodzi na myśl słowa tego portugalskiego pisarza, twierdzącego, że „miłość nie tylko jest mostem, który pozwala dotrzeć nam do innych. To także most, po którym możemy dotrzeć do nas samych.” Śpiew jednej z występujących artystek staje się w mej interpretacji kreacją wynikającą z budującej miłości do siebie samej – miłości, której nie należy mylić z narcyzmem.

Performerki interesowało połączenie z widzem. Poszukiwały ruchu czystego, bez zbędnych ozdobników i kolorystyki, które mogłyby w tym spektaklu zakłócić przekaz i odbiór. Chciały znaleźć się na pograniczu przejść pomiędzy sferą artystyczną, prywatną oraz społeczną, co im się udało. Duże podobieństwa i subtelne różnice zagrały naturalnie. Plusem jest nienachalne tworzenie kontrastów bez jednoznacznego dookreślenia przez strój (czerń/biel) czy sceniczne zachowanie, kto reprezentuje zło, a kto dobro. Gracja ruchów i naturalna prostota pozwoliły na ukazanie człowieka pełnego w galimatiasie doświadczeń i powiązanych z nimi emocji.  Kobiety ubrane w delikatne światło mogły za pomocą symboliki gestów, na scenie bez zbędnych dekoracji, pełniej, ponieważ z większą uważnością, doświadczyć bliskości relacji i pozwolić sobie na improwizacje w schemacie scenicznej egzystencji.  Następny wspólny taniec będzie już inny.

„Enemy”

Koncepcja i reżyseria: Paulina Święcańska

Kreacja postaci i taniec: Paulina Święcańska i Hanna Jurczak

Reżyseria świateł: Romuald Woźniak

Produkcja: Fundacja Artystyczna PERFORM

Spektakl  prezentowany 26.03.2018 w ramach programu Centrum Sztuki Tańca w Warszawie 2017-2019 w Domu Kultury KADR (sala Marzyciel).

— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — —

Organizatorzy: Fundacja Artystyczna PERFORM, Fundacja Rozwoju Teatru ‘NOWA FALA’ / HOTELOKO movement makers

Partner projektu: Dom Kultury Kadr

Współpraca: Centrum w Ruchu, Fundacja Burdąg, Fundacja B’cause, Fundacja Ciało/Umysł, Fundacja Ciało się, Fundacja Movementum/Warsaw Dance Department, Fundacja „Myśl w Ciele” / Warszawska Pracownia Kinetograficzna, Fundacja Rozwoju Tańca „Eferte” / Mufmi Teatr Tańca, Fundacja Scena Współczesna / Teatr Tańca Zawirowania, Fundacja Sztuka i Współczesność, Fundacja Sztuki Tańca, Fundacja Tradycji i Transformacji Sztuki / Teatr Tańca NTF, Stowarzyszenie „Akademia Umiejętności Społecznych”/ Teatr Limen Butoh, Stowarzyszenie i Kolektyw Artystyczny Format ZERO, Stowarzyszenie Ja Ja Ja Ne Ne Ne / TukaWach, Stowarzyszenie Strefa Otwarta / Warszawski Teatr Tańca, Stowarzyszenie Sztuka Nowa

Patronat medialny: portal taniecPOLSKA.pl, TVP Kultura, e-teatr, teatr dla was.pl, miesięcznik TEATR, RDC, Warsawholic, Going., TANIEC

Centrum Sztuki Tańca w Warszawie

Siedziba 2017-2019: Dom Kultury Kadr
il. Przemysława Gintrowskiego 32
02-697 Warszawa

Facebook: www.facebook.com/cstwarszawa

Instagram: https://www.instagram.com/centrumsztukitancacst/

Twitter: https://twitter.com/CSTwWarszawie